اصطحکاک پایین میان چرخ و جاده یعنی امکان لغزش خودرو و عدم امکان کنترل بر شرایط اینچنینی . همراه داشتن و استفاده از زنجیر چرخ اصطحکاک لاستیک و جاده را بیشتر کرده و ایمنی بیشتری را برای راننده و سرنشینان خودرو ایجاد می نماید .البته به خاطر داشته باشید استفاده از لاستیک های زمستانی نیز می تواند یکی از راهکارهای ایمنی بخش به رانندگی شما باشد.
در این مقاله مفصل به موضوعاتی همانند: زنجیر چرخ چیست ؟ چه انواعی دارد و نحوه ی استفاده از آن چگونه است ؟ پرداخته میشود
در تعریف دقیق تر باید گفت: زنجیر چرخ به زنجیری گفته می شود که به دور تایر خودروها کشیده می شود و دارای انواع مختلفی است .
1)زنجیر چرخ معدنی 2)زنجیر چرخ غیر معدنی (برفی) .
درنوع اول یا زنجیر چرخ معدنی ، در اکثر معادن از ماشین آلاتی همانند لودر استفاده می گردد که برای حفاظت از تایر لودر در برابرهرچیزی که سلامت تایر لودر را تهدید نماید از زنجیرچرخ استفاده می شود تا از آن محافظت کند این خطرات و تهدیدات در هرمعدنی متفاوت است خطراتی همانند : لاشه ی سنگ در معادن سنگ – تیز و برنده بودن سنگ در معدن – وجود سیلیس و موادی که باعث خورندگی تایر می شود – گرمای شدید در معدن و کارخانجات فولاد که باعث گرم شدن بیش از حدتایر می شود و برای جلوگیری از لیز خوردن لودر برروی برف و یخ نیز از زنجیر چرخ معدنی استفاده می شود .
زنجیر چرخ غیر معدنی یکی از وسایل ضروری هر خودرو محسوب می گردد تا در هنگام بارش برف برروی لاستیک عقب یا جلو سوار کنند و از لیزخوردن چرخ ها یا به اصطلاح رانندگان بکسوات جلوگیری نمایند. هرچند در زمان برف و یخبندان زنجیر چرخ به تنهایی کافی نیست و دقت در رانندگی ودرنظر گرفتن تمامی موارد ایمنی لازم و ضروری است.
این نوع زنجیر معرف حضور اکثر رانندگان است اما نکاتی که بایستی به آن دقت بیشتری داشت را با هم مرور می کنیم.
در خصوص زنجیرهای برفی باید گفت : این زنجیرها نیز خود به دو دسته فلزی و غیر فلزی قابل تقسیم هستند .
زنجیر چرخ های فلزی همانند : زنجیر چرخ فولادی Steel Chains ویا غیر فلزی همانند زنجیر چرخ های نایلونی Nylon Chains یا زنجیر چرخ ابریشمی (پارچه ای) یا جوراب چرخ وحتی زنجیر چرخ اسپری Spray Chains هستند.
نکته قابل توجه این است که ، زنجیر بایستی برروی محوری بسته شود که بار نیروی محرکه خودرو به آن منتقل می شود تا در شرایط نامساعد همانند یخ ، برف یا گل در جاده خودرو بتواند حرکت نماید لازم است قبل از بستن زنجیر چرخ، از دیفرانسیل جلو یا دیفرانسیل عقب بودن خودرو، مطلع باشید.
اگر خودروی شما تک دیفرانسیل است دو زنجیر چرخ برای خودرو کافی است برای دیفرانسیل جلو زنجیر به چرخ های جلو بسته می شود و در دیفرانسیل عقب ، زنجیر به محور عقب بسته می شود .
اگر خودرویتان دارای دو دیفرانسیل عقب وجلو است که نیرو محرکه را به هر چهار محور ماشین منتقل می نماید بهتر است به هرچهارچرخ خودرویتان زنجیر چرخ ببندید.
زنجیر چرخ انواع مختلف و اشکال متنوعی دارد که بستگی دارد به بودجه وشرایط مالی و محصولی که در بازار ارایه می شود.
همچنین از نظر ابعاد لاستیک و نوع محور محرک خودرو یتان می توانید مدل مناسب را انتخاب نموده و از کارایی آن بهره مند گردید .
پرکاربردترین مدل هایی که در حال حاضردربازار وجود دارد موارد زیراست که به اختصار مورد بررسی قرار می دهیم.
رنجیر چرخ فلزی تک ردیفه:
این مدل زنجیر چرخ که از جنس آهن است و یک مدل کلاسیک محسوب می شود و به دور لاستیک بسته می شود به زنجیر چرخ تک ردیفه معروف است و مدل طراحی آن به این صورت است که دو ردیف زنجیر بصورت موازی در طول و زنجیرهای کوتاه در عرض که دورتادور چرخ به دو زنجیر موازی وصل شده اند تشکیل شده است و در نهایت ، ابتدا و انتهای زنجیر چرخ تکی در راستای رشته ی طولی به هم متصل شده اند و درفضای بین آن ها ، با فاصله مشخص ردیف های زنجیر قرار می گیرند.
زنجیر چرخ زوجی یا فلزی ضربدری:
این مدل زنجیر نیز یکی دیگر از محصولات کلاسیک محسوب می شود و از نظر بسته شدن شرایط یکسانی با زنجیرفلزی تک ردیفه دارد و تفاوت این دو محصول در نوع قرارگرفتن زنجیرهای میانی است که بصورت ضربدری قرار میگیرد و اصطحکاک بیشتری باسطح جاده به وجود می آورند.در ساختار کلی این نوع زنجیر نیز از آهن استفاده شده است .
زنجیر چرخ کابل تایر:
این مدل زنجیر چرخ شبیه به کابلی طراحی می شود که زنجیرها در فواصل خاصی در آن قرار می گیرند ودر مقایسه با محصولات کلاسیک نصب راحت تری دارد اما دوام و پایداری کمتری نسبت به دو نوع قبلی که معرفی شد دارد و پیداکردن این مدل دربازار نیز دشوارتر است.
زنجیرچرخ تسمه ای یا کمربندی:
این مدل اززنجیر چرخ به صورت موازی و مانند تسمه ، دورتا دور چرخ را احاطه می کند که در سال های اخیر محبوبیت زیادی در بین مصرف کنندگان و رانندگان پیداکرده و به جرات باید گفت اقبال بیشتری داشته است. دلیل اینهمه توجه وتحسین در بازو بسته شدن راحت و آسان آن است .برای نصب کردن این مدل نیازی به حرکت دادن خودرو ندارید و زنجیرها بصورت جداگانه در سه تا شش بخش به دور لاستیک ماشین بسته می شوند . زنجیر چرخ کمربندی در جنس های مختلف فلزی وپلیمری (ژله ای) تولیدو روانه بازار می شوند. اما اگر بخواهیم مقایسه ی دقیق تری انجام بدهیم باید بگوییم زنجیر چرخ های تسمه ای ، بازدهی کمتری نسبت به نوع پلیمری دارند و باوجود استقبال زیاد از این نوع ، رتبه ی اول را زنجیرهای پلیمری کسب می کنند
زنجیر چرخ ابریشمی (پارچه ای) یا جوراب چرخ:
زنجیر چرخ پارچه ای یا جوراب چرخ ، زنجیر محسوب نمی شود.واگر بخواهیم آن را در دسته بندی زنجیر چرخ قرار دهیم باید بگوییم این نوع صرفا برای مسیرهای کوتاه مناسب هستند واز استحکام کافی جنس برخوردار نیستند و ازطرفی قیمت بالایی نیز دارند و از فرو رفتن خودرو در برف عمیق نیز جلوگیری نمی کنند . این محصول بصورت یک روکش پارچه ای طراحی می گردد که به دور لاستیک کشیده می شود جنس آن نیز معمولاپارچه مقاوم ومنعطف بوده وبسیارسبک وقابل حمل با نصب آسان است .همچنین نیازی به حرکت خودرو در زمان نصب ندارد و پس ازاستفاده قابلیت شستشو و خشک کردن دارد. از دیگر ویژگی های این مدل باید گفت که در هنگام حرکت هیچ گونه صدا یا لرزشی نداشته و برای رینگ و لاستیک نیز بی ضرراست. و عیب آن این است که جوراب همانند یک لایه ، حایل بین لاستیک و سطح خیابان ایجاد می کند که میزان اصطحکاک آن در مقایسه با زنجیر چرخ خیلی کمتر و حتی می توان گفت ناچیز است که در نهایت تا 30 کیلومتر می توان با آن طی مسافت نمود. جوراب چرخ مناسب مسیرهای شهری وبرف سبک است
زنجیر چرخ پلیمری (ژله ای):Polymeric Chains
پلیمر ماده ای است که تقریبا ارزشی برابر با آهن دارد زنجیر چرخ پلیمری یا ژله ای طوری طراحی شده است که نسبت به نوع آهنی آن ، بسیار راحت تر نصب شود . (البته درساختار آن مواد پلیمری و قلز وجود دارد که عملکرد بهتری نسبت به زنجیرهای فولادی دارد.)همچنین این نوع از زنجیر چرخ ها ، اصطحکاک بیشتری را با جاده ایجاد می کنند و در برف عمیق ، مانع از فرو رفتن خودرو می شوند . زنجیر چرخ پلیمری از محبوبیت زیادی در بازار برخوردار است و در عین حال قیمت بالایی هم دارد ، به همین دلیل آمار فروش آن نسبت به نوع آهنی کمتر بوده و رتبه ی دوم خرید در بازار را به خود اختصاص داده است . این نوع از زنجیر چرخ ها به دلیل نصب آسان و ظاهری شیک ، بیشتر در چرخ های دارای رینگ اسپرت استفاده می کنند .
زنجیر چرخ نانو پلیمری:
این نوع زنجیر چرخ که به آن نانو پلیمری می گویند نسل جدیدتری از زنجیر چرخ های پلیمری است که بیشتر در کشورهای بسیار سرد دنیا کاربرد دارند . که با بهره گیری از فناوری نانو مناسب خودروهای لوکس ومدرن با سیستم های پیشرفته ترمز و تعلیق است از ویژگی های منحصر به فرد این نوع زنجیر چرخ ها : جلوگیری از آسیب به جلوبندی و گلگیر خودرو ، حفظ آج لاستیک برای مدت طولانی تر و عدم ایجاد اختلال در سیستم ABS است . شاید بتوان گفت برای انواع لاستیک ازجمله
(TBR- OTR-PCR) نیز مناسب است.روش نصب طبق دفترچه راهنما و یا با کمک نصاب امکان پذیر است .
زنجبر چرخ اتوماتیک Automatic Chains
ساختار این نوع زنجیر به صورت اتوماتیک از داخل لاستیک بیرون می آید و درشرایط خاص استفاده می شود. درهنگام نصب نیازی به نصب دستی ندارد به طور خودکار درمواقع ضروری باز و بسته می شود . باتوجه به نصب سریع و آسان مناسب برای شرایط اضطراری است اما از عیوب آن این است که هزینه ی بسیار بالایی دارد وصد البته نیاز به فضای بیشتر در خودرو دارد.
زنجیر چرخ اسپریSpray Chains:
همانگونه که از اسم این نوع مدل زنجیر چرخ پیداست ساختار آن از محلول ها یا اسپری هایی تشکیل شده است که به لاستیک ها اسپری و بعنوان جایگزینی سریع برای زنجیر چرخ عمل می کند نیاز به نصب ندارد وبدون نیاز به ابزار است مناسب شرایط برفی خفیف است و حمل و نقل آن آسان است از معایب آن کارایی کم در شرایط سخت و موقتی بودن و نامناسب بودن برای استفاده طولانی مدت همچنین مقاومت بسیار کم و ناکارآمد در شرایط بحرانی و برف شدید است. بنظر نگارنده شاید حتی نتوان این اسپری ها را در دسته بندی زنجیر چرخ و انواع آن قرارداد اما ازآنجا که ما سعی داریم تمامی محصولات را با دقت بررسی نمائیم و مزایا و معایب آن را نیز مورد بحث قراردهیم لذا ذکر این مورد هم خالی از فایده بنظر نیامد .
ازطرفی محصولاتی که در بازارهستند متنوع بوده و به روز و آپدیت می شوند پس توضیح در این باره به آن جهت است که اگر شما راننده ی محترم جایی نام از این محصول را شندید حداقل اطلاعاتی از این محصول داشته باشید .
هنگام خرید زنجیر چرخ به این نکات توجه فرمائید:
نوع و سایز لاستیک خودروی شما حرف اول را می زند .معمولا زنجیر چرخ های موجود در بازار بصورت اختصاصی برای لاستیک های با سایز مشخص تولید شده و روانه ی بازار مصرف کنندگان می شوند برخی از محصولات نیز متناسب با نوع خودرو تولید و عرضه می گردد علاوه بر قطر لاستیک ، پهنای لاستیک نیز فاکتور قابل توجهی جهت نصب زنجیر چرخ به شمار می رود.پس لازم است قبل از خرید این موارد را با فروشنده چک نمائید.
نکته ی بعدی که بسیار حائز اهمیت است دیفرانسیل است . آیا خودروی شما دیفرانسیل عقب است یا دیفرانسیل جلو ؟
چرا که در زمان خرید زنجیر بایستی به تعداد کافی محصول را تهیه نمائید بعنوان مثال : خودروهای شاسی بلند دو دیفرانسیلAWD لازم است که برای هر چهار چرخ زنجیر نصب نمایند و یا برای خودروهایی با دیفرانسیل جلو دو زنجیر برای لاستیک های جلو کفایت می کند .
از آنجا که بستن زنجیر چرخ در زمانی است که سطح جاده پوشیده از برف باشد و جاده لغزنده و نامناسب برای رانندگی در حال نرمال است و همزمان با این اتفاق یعنی بارش برف، راننده اقدام به بستن زنجیر می نماید بهتر است به سراغ زنجیر چرخ هایی بروید که بستن آن راحت تر باشد و زمان زیادی را صرف بستن در شرایط نامساعد جوی ننمائید .همانطور که اشاره شد دربرخی از زنجیرهای کلاسیک راننده بایستی خودرو را جابجا کند که این کارعلاوه بر اتلاف زمان ، لارم است که شخص دیگری حضور داشته باشد تا شما را راهنمایی کند و بتوانید زنجیر را با خطای کمتری ببندید . تصور کنید راننده ای در شرایط فورس ماژور و وجود بارش وسرما مجبورباشید به تنهایی زنجیر راببندید این در حالی است که برخی از زنجیرها نیز دارای قفل هستند و بوسیله ی آچار مخصوص بسته می شوند . بنابراین بهترین حالت خرید زنجیرچرخ های کمربندی است که راحت بسته می شود و نیازی به حرکت و جابجایی خودرو ندارند.
همانطور که در قسمت بالای مقاله ذکرشد جنس زنجیر ممکن است آهن و یا فولاد باشد ودر عرف نیز زنجیرچرخ را دراین شکل و شمایل فلزی می شناسند ودرسبد خرید محصولات قرار می دهند درحالی که امروزه زنجیرچرخ های پلیمری روانه بازار شده اند شاید بگویید عیب این نوع زنجیرچرخ پلیمری دوام و پایداری کم باشدودرشرایط برف سنگین آنگونه که شایسته است از چسبندگی و اصطحکاک کافی برخوردار نیستند اما با این وجود بهتر است بدانیم زنجیرچرخ فلزی اگرچه دوام بالا و پایداری کافی دارد اما اگر آسیب ببیند به لاستیک و سیستم ترمز صدمه جدی خواهد زد و این درحالی است که زنجیر چرخ پلیمری با درصد بسیار پایین و احتمال ضعیف تر این آسیب را به خودروی شما وارد خواهد کرد. ضمن اینکه زنجیر پلیمری درمقابل رطوبت مقاومت بیشتری دارد.
درهرصورت اگر قصد خرید زنجیر چرخ فلزی را دراید بهتر است به سراغ محصولاتی بروید که دارای روکش گالوانیزه است که هم در برابر رطوبت وهمچنین در مقابل خوردگی مقاومت بیشتری داشته باشد.
مسلما هیچ راننده ای تمایل ندارد که زنجیر چرخ خودرو را به دلیل خراب شدن زود هنگام، تعویض کند پس بهتراست هنگام خریداری کردن زنجیر چرخ علاوه بر جنس ، روی کیفیت اتصالات آن هم حساس باشید.زنجیر چرخ های فلزی با اتصالات جوشکاری ساخته می شوند یکپارچگی و کامل بودن اتصالات در دوام و پایداری زنجیر چرخ نقش بسزا و مهمی ایفا می کند که مستلزم دقت درهنگام خرید است. در زنجیرهای پلیمری نیز بایستی دقت کرد که اتصالات با مواد تزریقی آماده نشده باشد . مورد بعد اتصالات زنجیر چرخ ها در مدل های مختلف الماسی ، مورب ، مربعی و پلکانی طراحی و به بازار عرضه می شوند اتصالات الماسی و مورب بهترین انتخاب از نظر کیفیت اتصالات هستند که کمترین آسیب را به لاستیک و سیستم ترمزضد قفل وارد می کند. زنجیرچرخ های کلاسیک یک مزیت عالی هم دارند که این محصول برای خودروهای با رینگ اسپرت و یا خودروهای دارای لاستیک و قالپاق قابلیت استفاده را دارند .
زنجیر چرخ های تسمه ای و کمربندی تنها مناسب لاستیک با رینگ اسپرت است که باید از محل درزهای رینگ به دور لاستیک بسته شوند .
نکته ی بعدی درهنگام خرید توجه کنید که زنجیرچرخ دارای قابلیت خود تنظیمی باشد واصطلاحا هنگام حرکت شل نشود و به سطح لاستیک بچسبد بطوری که در جاده های صعب العبور هم ازلاستیک جدانشود.
ودرپایان این مقاله بایستی اشاره کرد در هنگام خرید بست ها و اتصالات زنجیر را بررسی و ازسالم بودن آن مطمئن شوید .
درخصوص زنجیرهایی که آچار مخصوص دارند حتما آچار را ازفروشنده بخواهید .
قبل از خرید بروشور مربوط به زنجیر چرخ و لیستی از لاستیک های پشتیبانی شده را مطالعه و بررسی کنید
.شیوه ی نصب صحیح زنجیر را جدی بگیرید چرا که در مناطق برفی وسردسیر نحوه ی بستن زنجیر برای انواع مختلف خودرو می تواند متفاوت باشد.
درهنگام نصب به پیچ وتاب زنجیردقت کنید و با حوصله زنجیر را در مطمئن ترین و مناسب ترین جا قراردهید. قسمت صاف زنجیر چرخ در جهت سطح لاستیک وخارهای آن برروی زمین است درهنگام نصب این مورد را دقت کنیدو با شروع فصل سرما با آمادگی لازم سفرکنید و حتما زنجیر چرخ را درصندوق عقب خودرو ودر بسته بندی مخصوص خود حمل و بهمراه داشته باشید.
واما یک سئوال : از نظر شما گریپ کنترل (Grip Control)را می توان در دسته ی انواع زنجیر چرخ محسوب کرد؟
آیا ازاین سیستم که در بسیاری از خودروهای امروزی وجود دارد و معنای آن کنترل چسبندگی است اطلاعاتی دارید؟
لطفا نظرات خود را با ما در میان بگذارید.و در مقالات بعدی منتظر بحث و بررسی در زمینه ی گریپ کنترل باشید.
ایمن برانید سالم بمانید.
