اصطلاح هیدروپلنینگ یا آب پیمایی را ممکن است بارها و در جاهای مختلف شنیده باشید. یا درمقالات متعددی دیده باشید ودربرخی مواقع ممکن است آن را حس کرده باشید .اما این پدیده چیست ؟ وچه هنگامی رخ خواهد داد؟هیدروپلنینگ در روزهایی که باران می بارد را اغلب رانندگان تجربه می کنند؛ این پدیده زمانی رخ خواهد داد که لاستیک خودروی شما بر روی سطح یا لایه ای از آب دچار لغزیدن شود که به جرات می توان گفت این امر برای طیف وسیعی از رانندگان ترسناک وخطرناک است . و در واقع با این اتفاق راننده کنترل وسیله ی نقلیه را از دست داده به نحوی که ممکن است از مسیر اصلی نیز خارج شده و موجب تصادفات شدید وحتی تصادف زنجیره ای گردد .
با این اوصاف لازم است که رانندگان محترم ضمن شناخت و آگاهی کافی از این وضعیت ، اطلاعات خود را افزایش دهند تا درصورت مواجه شدن با این پدیده ، ضمن حفظ خونسردی و آرامش ، بهترین عملکرد را متناسب با موقعیتی که در آن حضور دارند را انجام دهند و خاطره ی دردناکی برای خود و سرنشینان و رانندگان دیگر ایجاد ننمایند .
حتما تا به حال ورزش زیبای Surfing (موج سواری) را ، که بر روی آب انجام می شود دیده اید ، که در آن موج سوار زمانی که در قسمت جلوی موج قرار می گیرد روی تخته می ایستد وبا قدرت موج حرکت می کند. دیدن این مناظر بدیع و بی نظیر از نزدیک یا در تلویزیون و حتی شبکه های اجتماعی قطعا خالی ازلطف نیست و چشم نواز و حیرت انگیز است چراکه با زیبایی هرچه تمامتر ومهارت غیر قابل وصفی موج سوار بر سطح آب می چرخد و با کنترل کامل تخته ی موج سواری وجسارت و شجاعت ، شرایط وفضایی رویایی وزیبا را ترسیم می نماید اما همگی خوب می دانیم که وسیله ی نقلیه ما تخته موج سواری نیست وما نیز برای نمایش بر سطح آب و موج دریا یا رودخانه در حال خلق تصاویر به یاد ماندنی وافتخارآمیز نیستیم واقعیت مشخص و محرز است، بله ما در حال رانندگی هستیم وچرخیدن خودرو برروی آب خطرناک وحادثه آفرین است .
درحقیقت یکی از دلایلی که در روزهای بارانی به رانندگان توصیه می شود که سرعت خودرو را کاهش داده و با کمترین میزان سرعت رانندگی کنند به همین دلیل است ومدام با این آلارم مواجه می شویم که (در روزهای بارانی ، رانندگی مساوی است با سرعت کم و مطمئنه جهت رسیدن به ایمنی) مصادف شدن رانندگی و بارندگی نیازمند توجه و دقت بیشتر مخصوصا در جاده است . این پدیده ی به ظاهر ساده که با تغییرات جوی رخ می دهد هیدروپلنینگ نام دارد و در مناطقی از کشور که بارش باران بیشتر است ملموس تر و قابل رویت تر است .
چرا پدیده ی هیدروپلنینگ خطرآفرین است ؟
اولا که تجربه ی رانندگی در این شرایط سخت به دلیل تاثیرشدید و مستقیم بر دید راننده غیر قابل چشم پوشی است چرا که معمولا با کاهش دید همراه بوده به نحوی که راننده دیدی ضعیف تری را تجربه خواهد کرد ازسوی دیگرجمع شدن حجم زیادی آب در گودال ها وجاده های نامناسب موجب می شود تا رانندگان با این پدیده ی نامبارک روبرو شوند که مستلزم این است که این اتفاق را جدی گرفته و با هوشیاری ودقت نظر بیشتر به موضوع نگاه کنند.
چه تفاوتی بین پدیده هیدروپلنینگ وآکواپلنینگ وجود دارد؟
ممکن است در مقالات یا کتابهای آموزش رانندگی به جای هیدروپلنینگ ، نام آکوا پلنینگ را شنیده باشید و درذهن اینگونه متبادر شود که فرق این دو چیست؟که باید گفت این دو اصطلاح به یک پدیده اشاره دارند ومعمولا در مناطق جغرافیایی اروپا و آمریکا به این پدیده هیدروپلنینگ می گویند ودر آسیا و منطقه ی خلیج فارس وسایر نقاط جهان به آن آکواپلنینگ Aquaplaning یا آب پیمایش می گویند.که در این مقاله ما از اصطلاح هیدروپلنینگ که با ذهن رانندگان آشناتر است استفاده می کنیم.
تعریف دقیق هیدروپلنینگ چیست؟
هیدروپلن یعنی: از دست دادن چسبندگی لاستیک در سطح جاده ، وجود لایه ای از آب برروی سطح جاده ، که این دو عامل باعث می شود چرخ های وسیله ی نقلیه بجای سطح جاده ، برروی لایه ی آب قرار گرفته در نتیجه با ضعیف شدن نیروی اصطحکاک بین چرخ و جاده، لغزیدن و سرخوردن ایجاد گردد که کنترل خودرو در این حالت دشوار است .
در واقع وبه عبارتی دیگر وقتی سرعت وسیله ی نقلیه به مقدار مشخصی می رسد، شیارهای آج لاستیک ، زمان کافی برای تخلیه ی آب از قسمت تماس را ندارند و لاستیک کشش خود را از دست می دهد و برروی آسفالت شناور می شود .
درروزهای بارانی به چه نکاتی توجه کنیم؟
به دلایلی که در سطر بالا اشاره شد رانندگان در روزهایی که بارندگی وجوددارد بایستی با سرعت کمتری رانندگی کنند .معمولا سرعت 70 کیلومتر درساعت ، میانگینی است که به آن سرعت بحران می گویند اگرچه در شرایط مختلف هیدروپلنینگ می تواند در سرعت های پایین تر رخ دهد بنابراین هنگام رانندگی در جاده خیس ومخصوصا در زمان تاریک بودن هوا کاهش سرعت حداقلی وبین 15تا 20 کیلومتر بر ساعت لازم و ضروری است تا هم کنترل بیشتری برخودرو و هم دید بهتری دررانندگی داشته باشید.
علائم هشدار دهنده ی هیدروپلنینگ کدامند؟
احساس سبک بودن فرمان ونرم شدن در حدی که به راحتی فرمان می چرخد و یا هرموقع که درزمین های خیس احساس کردید عقب ماشینتان از کنترل خارج شده است با پدیده هیدروپلن مواجه شده اید.
عوامل موثر بر وقوع این پدیده کدامند؟
سرعت خودرو- عمق آج – عمق آب
اما به چه دلیل سرعت بالا عامل مهم واصلی در خطرآفرینی بیشتر در زمان هیدروپلنینگ است ؟
توجه نمائید در هنگام (طراحی لاستیک) یک ماشین معمولی ، دارای شیارهایی برای تخلیه مقدار معینی آب از قسمت تماس است. بنابراین وقتی خودرو با سرعت زیاد داخل گودال آب برود لاستیک از نظر فیزیکی توان حذف این مقدار از آب را ندارد و این پدیده رخ می دهد. بنابراین بهترین توصیه در خصوص رانندگی درروزهای بارانی رانندگی بااحتیاط بیشتر است و اگر نگران تاخیر یا به موقع نرسیدن هستید پس بهتر است نیم ساعت زودتر از روزهای معمولی از منزل خارج شوید که به دلیل هیجان و ترس ازدیررسیدن ، مجبور به رانندگی درسرعت نامتعادل ونا ایمن نشوید .
میزان استاندارد عمق آج برای جلوگیری از هیدروپلنینگ چقدر است؟
در مورد عمق آج نیز لازم است که اولا :لاستیک ها را در شرایط خوب و سالم دوربودن از نور مستقیم آفتاب قرار دهید . دوم : در انتخاب لاستیک نیز با توجه به فصلی که قرار است در آن رانندگی کنید( پاییز و زمستان ) دقت کافی را به کار برده باشید ودلیل آن کاملا واضح است طراحی آج بر نحوه هدایت آب تاثیرخواهد داشت. سوم: عمق آج بایستی 3میلی متر باشد به دلیل اینکه هرچه عمق لایه ها و شیارهایی که بایستی آب را تخلیه کنند کمتر باشد نتیجتا آب به میزان کمترومحدودتری از لاستیک خارج می گردد بنابراین لاستیک های فرسوده در گودال های پر آب ضعیف ترین عملکرد را درشرایط اینچنینی به نمایش خواهند گذاشت وبعنوان چهارمین عامل باید گفت: ضخامت لایه آب باعث وقوع آکواپلنینگ خواهد شد بعبارتی هرچه گودال عمیق تر بوده و آب بیشتری درآن تجمع یافته باشدآج نمی تواند تمام آب را از منطقه تماس چرخ با جاده خارج کند ودر فرمولی ساده تر( ترکیب سرعت بالا بعلاوه حجم افزایش یافته ی آب مساوی است با هیدروپلنینگ یا آکواپلنینگ ). تنها راه برای جلوگیری از این پدیده وکنترل این است که هنگام عبور از آن گودال ، سرعت خود را کاهش دهید دقت کنید (کاهش سرعت حتما بایستی قبل از رسیدن به گودال آب باشد ) عناصر دیگری مانند: روغن ، خاک ، نمک یا دمای محیط نیز می تواند بر چگالی آب در سطح تاثیر گذار باشد به همین دلیل در اولین بارندگی های فصل پاییز و زمستان آب می تواند حاوی زباله های اضافی باشد که این امر نیز از دلایلی است که بایستی راننده مراقبت وتوجه بیشتری به ( شرایط کلی خودروازلحاظ مکانیکی و لاستیک خودروهمچنین شرایط وتغییرات جوی داشته باشد). به خاطر بسپارید بیشترین موقعیت های هیدروپلن یک یا دو ثانیه طول می کشد و امن ترین استراتژی ایجاد تغییرات تدریجی است.بهتر است در شروع هر فصل خودرو هود را به کارشناسان خبره نشان دهید و ازسلامت قطعات اطمینان حاصل نمایید .
نکات طلایی برای جلوگیری از وقوع پدیده آکواپلنینیگ یا هیدروپلنینگ:
چند نکته ی مهم وظریف وجود دارد که برای جلوگیری از این پدیده بایستی به خوبی به آنها دقت کرد:
- شرایط جاده:
اگر در جاده یا گودال بزرگ با یک بارندگی شدید مواجه هستید حتما ازسرعت خودرو بکاهید و به هیچ دلیلی از مناطقی که دچار وقوع سیل شده است عبورنکنید . با کاهش سرعت خودرو میزان تماس لاستیک با جاده را افزایش می دهید در نظر داشته باشید هنگامی که یک وسیله نقلیه شروع به هیدروپلن کردن می نماید چرخ های جلوی خودرو ارتباط خود را با آسفالت از دست داده است و ترمز کردن ناگهانی یا چرخاندن فرمان تاثیری در بدست آوردن مجدد کنترل خودرو نخواهد داشت پس بهتر است با سرعت کمتر به مسیر خود ادامه دهید.البته باید در نظر داشت استفاده از لاستیک فرسوده و آسیب دیده امکان کمتری برای عبور از این وضعیت را دارند واگر اندازه ی استاندارد باعمق آج مطابقت نداشته باشد بایستی نسبت به تعویض لاستیک اقدام نمایید.
- حفظ آرامش وخونسردی:
در هنگام رانندگی در شرایط هیدروپلنینگ سعی کنید خونسردی خود را حفظ نمایید و بجای وحشت و افزایش ناگهانی سرعت (برای عبور سریع تر از این وضعیت ) هرگز این اقدامات را انجام ندهید یک : تلاش برای تکان دادن فرمان بصورت شدید دوم : ترمز گرفتن برای برگشت به مسیر اصلی
- نحوه ی صحیح فرمان گیری راننده:
عامل خطرناک در زمان رخ دادن هیدروپلن بیش از اندازه محکم گرفتن و یا شل گرفتن فرمان خودرو است به نحوی که اختیار خودرو از کنترل شما خارج گردد.
- عدم استفاده از کروز کنترل:
اگر از کروز کنترل استفاده می کنید بهتر است با اولین علامت هیدروپلنینگ آن را خاموش کنید .زیرا ممکن است خودرو به تلاش برای شتاب گرفتن ادامه دهد حتی زمانی که خودرو کشش خود را از دست داده است .علاوه براین کنترل سرعت به صورت دستی به شما کمک می کند تا از شرایط رانندگی و پاسخ های وسیله ی نقلیه خود به خوبی آگاه شوید.
- رها کردن پدال گاز:
فشار دادن پدال ترمز یعنی بالا بردن سرعت و سر خوردن خودرو و از دست دادن بیشتر کنترل وسیله نقلیه ، پس به آرامی پدال گاز را رها نمائید تا سرعت موتور کمتر شود و خودرو بصورت طبیعی با کاهش سرعت ، بتواند از این پدیده ی دشوار عبور نماید.اما رها کردن پدال گاز به معنی این نیست که کلا ترمزگیری نداشته باشید راننده ی هوشیار و با تجربه می داند که در جاده های خیس بایستی زودتر اقدام به ترمز گیری نمایید تا فضای بیشتری برای توقف خودرو داشته باشد وبه راحتی شرایط را کنترل نماید.
- هدایت خودرو در جهت مخالف لغزش:
در ماشین هایی که دیفرانسیل جلو دارند بایستی علاوه بر کم نمودن سرعت و در صورت لزوم خودرو را در جهت مخالف لغزش هدایت نمائید واز انجام هر گونه حرکت ناگهانی (فشار دادن پدال ترمز یا فشار دادن پدال گاز) خودداری نمائید .
7-لاستیک مناسب:
تا اینجای مطلب حتما به این نکته توجه لازم را داشته اید که درزمان وقوع هیدروپلنینگ، خودرو به صورت کاملا طبیعی به دستورات فرمان ، ترمزگیری ودر برخی موارد شتاب گیری واکنشی نشان نخواهد داد .اما چه نکاتی را در مورد آج و لاستیک باید بدانیم؟
اول: هرمدل لاستیک دارای آج مخصوص برروی سطوح خود است که برای تخلیه آب هنگام رانندگی برروی سطوح خیس و مرطوب طراحی شده است این آج توسط سازندگان لاستیک به منظور جلوگیری از هیدروپلان مداوم خودرو در جاده ایجاد می گردد چرا که هرچه حجم آب در جاده بیشتر باشد آج لاستیک خودرو می تواند تعادل خود را از دست بدهد.
دوم: مهم ترین توصیه نگهداری تایر در شرایط خوب وچک کردن استاندارد آج ، توجه به علائم فرسودگی ، کنده شدن و صاف شدن لاستیک است بجز توجه به موارد فوق طراحی تایر (آج و عمق) در میزان مقاومت در برابراین موضوع نقش مهمی ایفا می نماید .
سوم: فشار باد تایر بایستی حتما مطابق با توصیه ی سازنده ی خودرو باشد
چهارم: والبته که وزن خودرو نیز بر احتمال وقوع هیدروپلن تاثیر خواهد داشت.
8-چراغ جلو و عقب و برف پاک کن:
استفاده از چراغ های جلو و عقب برای افزایش دید، استفاده از برف پاک کن ،مواردی به ظاهر ساده بنظر می رسد باور کنید نبود یانقص هرکدام از این موارد نقش چشمگیری در افزایش تصادفات رانندگی دارد.
9- حفظ فاصله ی ایمنی:
حفظ فاصله طولی ایمن ، رعایت دقیق علائم هشدار دهنده مسیر و اجتناب از سبقت های پرخطر ضریب ایمنی سفر را به میزان قابل توجهی افزایش می دهد.
در این شرایط لازم نیست که ، شما وسایل نقلیه ی دیگر را دنبال نمایید و اصطلاحا سپر به سپر دیگر رانندگان برانید در واقع این فاصله را باید طوری تنظیم کنید که حداقل پنج تا هشت ثانیه پشت ماشین جلویی بمانید
10- رانندگی قانونمند:
در ایجاد عادات مثبت و خوب در رانندگی بکوشید .این عادات خوب زمانی بیشترین اهمیت را می یابد که شما در شرایطی غیر نرمال و کمتر ایده آل در حال رانندگی هستید.رانندگان قانون مدار نقش بزرگی در ارتقا فرهنگ و سلامت و ایمنی جامعه ایجاد می نمایند.
11-ترمزگیری ممنوع:
ترمزهای ناگهانی و تهاجمی، پیچ های تند شما را به سمت رانندگی پرخطر هدایت می کند . مانورهای بی جا و لجاجت با دیگر رانندگان برای به رخ کشیدن نابجای توانایی در رانندگی ، گرفتن سبقت و رعایت نکردن فاصله ایمنی وحق تقدم ازموارد بسیار خطر آفرین است و یک راننده ی قانونمند به آن توجه ویژه دارد.
به یاد داشته باشید شما در یک مسابقه ی اتومبیلرانی شرکت نکرده اید حتی اگر ماهرترین راننده در سطح ایران و جهان باشید این جاده به تنهایی و برای تردد شما نیست در کنار شما ممکن است رانندگان جوان تر و کم تجربه ، ورانندگانی که به تازگی موفق به کسب گواهینامه شده اند و افراد مسن تر نیز باشند به جای نمایش توانمندی و قدرت نمایی به فکر هم وطن و هم نوع خود باشیدچرا که همه ی افراد در شرایط یکسانی در حال رانندگی نیستند.
در نتیجه و بصورت کاملا خلاصه برای پیشگیری، از وقوع آب پیمایی یاهیدروپلنینگ : (به کاهش سرعت در جاده ی خیس ، استفاده از تایرسالم وآج مناسب، بررسی منظم فشار باد تایر ورانندگی با احتیاط و اجتناب از مانورهای ناگهانی وخطرناک )که ازضروریات است نگاه ویژه داشته باشید تعمیر ونگهداری منظم خودرو و لاستیک وکنترل بر شرایط جاده و آب و هوا نیزبسیار مهم است ولازم است قبل از حرکت به مسیرها و جاده هایی که قرار است در آن تردد نمایید حتما به جدول وبرنامه ی هواشناسی برای تعیین شرایط جوی و توصیه های پلیس در این شرایط توجه نمایید . ایمن برانید سالم بمانید.
